ΟΙΚΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΤΩΝ ΚΟΝΤΟΒΟΥΝΙΩΝ

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ: Αετ = Αετού, Αν = Ανδρούσης/ Andrusa, Αρ = Αρκαδίας/ Arkadia, Αρστ = Αριστομένους, Βελ = Βελύρας, Εμπλ = Εμπλακίων/ Emblakika, Κ = ΚοντοΒούνια,
Μ = Μεθώνης/ Modon, Ν = Ναβαρίνου/ Navarin, Τομ = Τομέως, Τριπ = Τριπύλης, Υαμ =Ύαμίας, Φλεσ = Φλεσιάδος, Χρ = Χριστιανουπόλεως, χαλ = χαλασμένες.

α/α 1704 1815 1829 1836
Pacifico/Alberghetti Territorio Pouqueville Καζάς/ Βιλαέτι Expedition Scientifique de Moree Καζάς/ Βιλαέτι Πρώτη επίσημη εμφάνιση μετά από την ίδρυση του νεοελληνι­κού κράτους Δήμος
1 Saprichi Ap Sapriki ΑοίΚΙ Sapriki Ap Σαμπρίκι Φλεσ
2 Potamia Ap Potamia Ap(K) Potamia Ap Ποταμιά Φλεσ
3 Vristia Ap Veristia Ap(K) Verestia AP Βέρε στια Φλεσ
4 Pedemeno Ap Pedemanon Ap(K) Pedemenou Ap Πεδεμένου Φλεσ
5 Alicondouzi Ap Alicondouri Ap(K) Alikondousi Ap Αλικοντοϋζι Φλεσ
6 Magli Ap Khali Ap(K) Mali Ap Μαλή Τριπ
7
8 Endecada Ap Leudecassa Ap(K) Ledekada AP Λεντεκάδα Τριπ
9 Rastepulo AP Raphtopoulou Ap(K) Phaphtopoulou Ap Ραφτόπουλον Τριπ
10 Assutena Ap Assoutena Ap(K) Asoutena Ap Ασούντενα Τριπ
1 1 Licudes Ap Lycoudessi Ap(K) Lykoudesi Ap Λυκουδέσι Τριπ
12 Cloqni Ap Cloni Ap(K) Kloni Ap Κλονί Τριπ
13 Tripizza Ap Trisselou Ap(K) Trypila AP Μυτύλα Τριπ
14
15 Lauzunatou Ap(K) Landzonato Ap Λαντσανάτου Τριπ
16 Caloqeressi Ap(K) Kaloqeresi Ap Καλογερέση Τριπ
17 Sella Ap Lela Ap(K) Sela Ap Σελά Τριπ
18 Lesouiti/ Lescouiti Ap Lessoviti Ap Lesoviti AP ΛεσοΒίτι Τριπ
19 Calo pedi Ap
20 Sarachinada AP Sarakinada Ap(K) Sarakinada Ap Σαρακινάδα Αετ
21 Varilambi Ap Varibopi Ap(K) Varybopi AP Βαρυμπόηι Αετ
22 Mariaki Ν Maniaki Ν Μανιάκι
23 Condagoqni Μ Londoqoni Αν Κοντογόνι
24
25 Vutena AP Vatena Ap(K) Voutena Ap Βάτε ν α Τομ
26
27 Machiera Ap Kachrcna/ Micrena Ap(K)/N Makrena Ap Μάκρενοι Τομ
28 Papa Giorqi AP
29 Caluazzo Μ Khalvatso Av ΧαλΒάτσου Τομ
30 Colucada Μ Goulikada Av Κουλουκάδα Τομ
31 Lanqada Μ
32 Zapandi Av Ζαπάντε Αρστ
33 Polizi Μ Poulitsi Εμπλ Πουλήτσι Υαμ
34 Rados Μ Rhadou Εμπλ Ρόδου Υαμ
35 Draina Αν Draina Αν Δράϊνα Υαμ
36 Saracari Αν Xerokasi Εμπλ Ξηροκάση Υαμ
37 Chiniqu Αν Kyniqou Αν Κυνηγού Υαμ
38 Zaqarena Αν Zaqarina Αν Ζαγάρενα Υαμ
39 Chiefalonizzi Αν Kephalinou Αν Κεφαλινού Βελ
40 Limni Ap(K) Loumi Αρ Λούμη Βελ
41 Crissafa Αρ Chrissasou AoflO Khrysova ΑΡ ΧρύσοΒα Βελ

Πίνακας 6β. Τύποι τοπωνυμιών στις νεότερες πηγές 1704-1836

Να, λοιπόν, ένα ενδεικτικό παράδειγμα για το χωριό Ταυτόπλον (Χ 9) από έγ­γραφο με ημερομηνία 9 Ιανουαρίου 1699, γραμμένο απ' τον Άγιο Αθανάσιο μητροπολίτη Χριστιανουπόλεως:

έκλησία τοϋ 'Αγίου Θεοδώρον σκεπασμένη./ Μέσα εις το χωρίον, έκλησία τον Αγίου Νικολάον. χαλασμένη./ Εις την Χαμαρίτζα, έκλησία της Αγίας Μαρηνης βολική παλαιομονάστηρο248./ εκεί δπον θάπτονται έκλησία τον Άγίον Βασιλείον ολίγον σκεπασμένη./ άλλη έκλησία τον Αγίον Νικολάον. χαλασμένη./ της Αγίας Παρασκευής ομοίως./ της Πα­ναγίας ομοίως./ άλλη τον Αγίον Ιωάννου ομοίως./ άλλη τον Αγίον Ανδρέου, ομοίως./ άλλη τοϋ Αγίου Αθανασίου, εις την Χαμαρίτζα, ομοίως./ Εις τόχορίον έκλησία τοϋ Ταξιάρχου, ομοίως./ Εις το Παλαιό-καστρον, τοϋ Αγίου Γεωργίου ομοίως./ άλλη τοϋ Αγίου Δημητρίου ομοίως./εις τοϋ Ταυτόπλου, της Παναγίας, ομοίως./ Εις το βουνό απά­νω, έκλησία τοϋ Αγίου Ήλήου, και άλλες έκλησίαις 2 χαλασμέναις249.

Με το ίδιο ύφος περιγράφει 27 εκκλησίες στη Λεντεκάδα (Χ 8), από τις οποίες οι 24 ήταν χαλασμένες, 25 στου Σελά (Χ 17), όπου 23 χαλασμένες κ.λπ. Ο Ανδρούσης Παρθένιος, με τη σειρά του, στην επισκοπή του οποίου υπάγο­νταν τα περισσότερα απ' τα χωριά της μελέτης μας (24), λιγότερο αναλυτικός από τον Αγιο Αθανάσιο σημειώνει:

Εις το χωρίον Καλογερέση (Χ 16) είναι ναός τοϋ Αγίου Νικολάου και είναι και χαλασμέναις 20...

Εις το χωρίον Λαγάδα (Χ 31), είναι ναός τοϋ Αγίου Έμελιανοϋ. είναι και χαλασμέναις 9250,

και ούτω καθ' εξής. Τα έγγραφα επιτρέπουν να σχηματίσουμε καλή εικόνα της εκκλησιαστικής διαίρεσης κατά τον 17ο αιώνα και της μνημειακής τοπογρα­φίας στην περιοχή. Είναι σαφές ότι αυτά τα χωριά είχαν κάποτε μεγάλη οικι­στική ανάπτυξη και ιστορικό παρελθόν που έφτανε τουλάχιστον στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα. «Ένας κόσμος αγνοημένος βασιλεύει εδώ»251. Η έρευνα εντοπισμού, η αναλυτική μελέτη και χρονολόγηση αυτών των άγνωστων μνη­μείων της πρώιμης Τουρκοκρατίας, θα ερμηνεύσει πιστεύω κάποτε την οικιστι­κή ιστορία κάποιων από τα χωριά και θα καταδείξει τη φύση της βυζαντινής οικοδομικής συνέχειας, αλλά και το μέγεθος της ευημερίας των χριστιανών της υπαίθρου, κατά τον 16ο αιώνα.

Ακολουθεί χρονολογικά η αξιόπιστη και καλής ποιότητος απογραφή του προνοητή Francesco Grimani για το έτος 1700252. Για το 1704 έχουμε την ανα­γραφή (notizia) των χωριών της Πελοποννήσου που συνέταξε ο Giusto Alberg-hetti και που συνοδεύει τη δεύτερη έκδοση βιβλίου του Pier' Antonio Pacifico στο ποίο περιγράφει τον Μοριά253. Η τελευταία επανέκδοση του καταλόγου έγινε πρόσφατα επίσης από τον Κωνσταντίνο Ντόκο254.